king jaarcongres 2012 - sfeerimpressie

18-01-2012

Gemeenten moeten meer doen met minder geld. Dat vraagt om een meer sturende rol van de gemeente. En vooral: om (nog) meer samenwerking en het creëren van maatschappelijke allianties. Dat blijkt uit het KING Jaarcongres 'Cockpit of bijkantoor' dat 12 januari jl. plaatsvond in Den Bosch. 'Gemeenten kunnen niet alles oplossen voor burgers en bedrijven.'

Denksessie Krachtig bestuur in Brabant; De Gideonsbende van Aalsmeer (waarom toch samenwerken als het moeilijk gaat); De participerende gemeente anno nu; Wat betekent het nieuwe werken 2.0 voor jou?; Impactanalyse MijnOverheid.nl; Workshop 'AWBZ, Jeugdzorg, de Wet werken naar vermogen' en Lessen uit Diginotar en Lektober.

Een willekeurige greep uit het workshopaanbod op het jaarcongres van het Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten (KING). De gemiddelde congresbezoeker kijkt niet vreemd van op van dit zeer gevarieerde aanbod. 'Werken bij de eerste overheid, ga d'r maar aan staan', schrijft een congresbezoeker op het digitale prikbord. 'Alleen duizendpoten van harte welkom. Heerlijk al je talenten in te zetten. En dat saaie imago? Ssst, niet doorvertellen hoor, gewoon zo laten! ' Zo'n 700 bestuurders, gemeentesecretarissen en beleidsmedewerkers zijn naar de Brabanthallen gekomen om te praten over thema's die gemeenten bezig houden. En dat zijn er dus veel.

"Ik ben voor de eerste keer op het KING Congres. Het is een leuk programma. Het was heel ontspannend en verfrissend dat er een comedian tussendoor kwam. Het programma van de workshopsessies is heel uitgebreid. Een goed aanbod!"
Alex Huisman, Adviseur I&A, gemeente Langedijk

Gemeenten krijgen te maken met meer verantwoordelijkheden en meer taken. Zo komen de jeugdzorg, de Wajong en de AWBZ naar gemeenten. En dan zijn er nog grote operaties op het gebied van e-dienstverlening. Zoals de implementatie van de negentien bouwstenen die de basis vormen van de 'e-overheid', de modernisering van de GBA en de implementatie van de Landelijke Registratie Kinderopvang en Peuterspeelzalen.

Daarnaast is het business as usual: gemeenten moeten huiselijk geweld tegengaan, fijnstof verminderen, zorgen voor een goed ondernemersklimaat en omgaan met bevolkingskrimp. Tegelijkertijd is er minder geld. En dat stelt gemeenten voor stevige keuzes. Burgers en bedrijven verwachten van gemeenten uitstekende (e-)dienstverlening en kloppen als eerste bij gemeenten aan als middelen en voorzieningen van rijkswege wegvallen.

De centrale vraag op het congres was dan ook: hoe organiseer je dat als gemeente? Welke scenario's zijn voorhanden? Moeten gemeenten alles zelf doen, of heeft een gezamenlijke aanpak (met burgers of andere gemeenten) meerwaarde? Hoe organiseer je de dienstverlening die burgers waarderen binnen beperktere budgetten? Waar zitten mogelijkheden om te besparen? Zijn we er klaar voor?

Samenhang en samenwerking
Ralph Pans, voorzitter Directieraad VNG, ziet het vooral als een kans. 'Gemeenten staan aan de vooravond van grote decentralisaties. Daarnaast moet de structuur van de e-overheid verbeterd worden. Daarvoor hoef ik maar twee woorden te noemen: Lektober en Diginotar', wijzend op de incidenten in 2011 waarbij het digitale gegevensverkeer van de overheid zo lek als een mandje bleek. 'De transities vinden gelijktijdig plaats; dat is een kans. Het is de uitdaging om deze in samenhang te organiseren.' Er is sprake van een groeiende rol van de lokale overheid, constateert Pans. 'Toen de VNG honderd jaar geleden werd opgericht, waren er 1100 gemeenten. Nu zijn dat er 415. Gemeenten zijn steeds meer gaan samenwerken, en die tendens zet zich voort. Om tot nieuwe oplossingen te komen is het zaak dat gemeenten de samenwerking verder intensiveren. VNG en KING gaan gemeenten daarbij ondersteunen. De VNG past de organisatie daar op aan.'

"Het is een goed aanbod van workshops. En als je geen zin hebt in een workshop, is er ook nog voldoende ruimte voor ontmoetingen en netwerken."
Baukje Coppens - van Nunen, gemeentesecretaris, gemeente Laren.

Interventiefuik
Samenwerken dus. Gemeenten werken steeds meer samen, op het gebied van ICT, beveiliging, zorg, onderwijs. In een intergemeentelijk samenwerkingsverband of in bijvoorbeeld een shared service center. Dat geeft gemeenten meer slagkracht. Bovendien, zo luidt de gedachte, is de basisdienstverlening van gemeenten hetzelfde. Waarom zou je dan 415 keer het wiel gaan uitvinden? Simpele vragen zoals het aanvragen van een paspoort moeten geborgd zijn in de (e-)dienstverlening. Zo krijgen gemeenten de handen vrij voor burgers en bedrijven met complexere vragen. Vragen die menselijk contact en nabijheid vereisen.

Maar, gemeenten moeten daarbij waken voor de interventiefuik, waarschuwt Mirko Noordegraaf, hoogleraar Publiek Management aan de Utrechtse School voor Bestuurs- en Organisatiewetenschap van Universiteit Utrecht . 'Gemeenten verworden dan tot speelbal en zijn niet de spelbepaler. Gemeenten nemen meer taken en verantwoordelijkheden op zich. Tegelijkertijd worden ze begrensd door beperkingen als bezuinigingen. Dat is een fuik. De gemeente kan niet alles oplossen voor burgers of alles voorkomen via systeemoptimalisatie. De neiging is om alles te borgen in protocollen, digitale technieken, monitoren, kosten-batenanalyses en plan-do-act-checks. Ik noem dat de prestatieparadox. Deze is retorisch verleidelijk maar een illusie.'

Comakerschap
Realistische doelen stellen en daarop sturen, samen met relevante maatschappelijke spelers, daar draait het om volgens Noordegraaf. ' Slimme systemen en meten kunnen daarbij helpen, maar die informatie moet ook naar de werkelijkheid vertaald worden. Burgers, bedrijven en maatschappelijke organisaties acteren daarbij als comakers', vervolgt de hoogleraar. 'De betrokken partijen praten niet alleen, maar bedenken samen oplossingen en voeren die uit. Daarvoor zijn maatschappelijke allianties nodig. Zoals Utrecht Overvecht overgewicht aanpakt door een alliantie tussen bedrijven, zorgverzekeraars en burgers. Gemeenten sturen als spelbepaler op het ontstaan van deze allianties en beleggen de verantwoordelijkheden. En: ze maken de politieke keuzes; in de cockpit en niet in het uitvoeringskantoor.'

Waar is de relatie met mensen?
KING-directeur Tof Thissen: 'Gemeenten organiseren al steeds meer betrokkenheid, dat zie je ook terug in de cijfers. In 2011 waren burgers positiever over de lokale overheid, zo blijkt uit een van de onderzoeken op www.waarstaatjegemeente.nl. Deze site biedt gemeenten inzicht en sturingsadvies.' Met behulp van Waarstaatjegemeente.nl kunnen gemeenten prestaties vergelijken en vervolgens van elkaar leren. 'Het is aan gemeenten om meer mogelijkheden tot betrokkenheid te organiseren, om zo de krachtige overheidslaag te zijn en te blijven. Bij het aangaan van de grote opgaven is dan ook de vraag: waar beginnen we? Bij budgetten en systemen, het gemeentefonds? Of bij mensen? Ik blijf het zeggen: dienstverlening draait om mensen. KING ziet graag dat gemeenten nog meer die empathische beweging maken. Gemeenten zeggen: geef ons de jeugdzorg, de Wajong. Wij kunnen het beter, juist omdat we nabij zijn. Tegelijkertijd gaan gemeenten dat op grotere schaal organiseren.'

'Dat zijn mooie woorden', aldus dagvoorzitter en journalist Frénk van der Linden. 'Maar als de heren Pans en Thissen zich nu verplaatsen in hun criticasters, wat zouden die zeggen?' Pans: 'We moeten meer doen met minder geld, dat gaat niet.' Thissen: 'We moeten eerst de bureaucratie opruimen.' Pans: 'Het kan, maar ik voorzie veel problemen.' En wat denkt de zaal? 'Het ego van bestuurders staat vaak in de weg. Weerstand wordt vaak georganiseerd vanuit het bestuur.' Thissen: 'Alle bezwaren ten spijt, het zou mooi zijn wanneer gemeenten beginnen bij de vraag van burgers en bedrijven. En die vraag als uitgangspunt van hun handelen nemen.'

Op www.kingcongres.nl vindt u de presentaties van de sprekers op het KING Jaarcongres 2012.